آخرالزمان و معماری: چه میتوان از پایان جهان( The Last of Us) آموخت؟
اگر پایان دنیا آغاز دوبارهی طبیعت باشد، معماران چه مسئولیتی دارند؟
نویسنده: مارتین گاتریج-هیوئیت
ترجمه و بازنویسی : تحریریه پنج اوهفت
منبع: Architizer
در دنیای روایتهای پساآخرالزمانی، کمتر اثری توانسته مانند The Last of Us ترکیبی از ویرانی، زیبایی و معنا را به تصویر بکشد. جهانی که در آن بشر نابود شده، اما طبیعت دوباره جان گرفته است؛ ریشهها و درختان از دل بتن بیرون میزنند، شهرها به جنگل بدل میشوند و نظم مصنوعی تمدن جایش را به هرجومرج سبز طبیعت میدهد.
اما پرسش اصلی این است:
آیا باید صبر کنیم تا دنیا به پایان برسد تا معماری با طبیعت آشتی کند؟
از بازی تا واقعیت: بازخوانی یک زیبایی فراموششده
در این مجموعه بازی و سریال، که توسط HBO به جهان تلویزیون راه یافت، شهری متروک به صحنهای شاعرانه از باززایی طبیعت تبدیل میشود. دیوارهای فروریخته با پیچک پوشیده شدهاند و سکوتی باشکوه جای هیاهوی شهری را گرفته است. در نگاه نخست، این چشمانداز غمانگیز به نظر میرسد، اما در عمق خود حامل امیدی تازه است:
طبیعت میتواند خود را ترمیم کند، حتی پس از فاجعه.
این نگاه، برای معماران یادآور یک ضرورت است — طراحی فضاهایی که با محیط زیست در تضاد نباشند، بلکه بستر رشد آن باشند.
پروژه Nakaniwa: بازتعریف پناهگاه انسان و طبیعت
نمونهی برجستهی این تفکر، پروژهی مفهومی Nakaniwa از دفتر معماری Daniel Joseph Chenin Ltd. است؛ برنده جایزهی Architizer A+ در بخش طرحهای اجرانشدهی مسکونی.
این خانهی خصوصی در بیابانهای لاسوگاس طراحی شده و در نگاه نخست شبیه پناهگاهی مقاوم در برابر شرایط سخت است. اما در لایههای درونی، به معماریای شاعرانه بدل میشود که مرز میان «انسان» و «طبیعت» را از میان برمیدارد.
ویژگیهای طراحی:
- فرم و فضا: دو بال غیرموازی که در اطراف یک حیاط مرکزی قرار گرفتهاند. این حیاط نقش قلب تپندهی تهویه، نور و آرامش خانه را دارد.
- مصالح: بتن، فلز و شیشه با رنگهایی همخوان با زمین بیابان، به گونهای که بنا در چشمانداز محو میشود.
- رویکرد اقلیمی: سایبانها و بازشوهای متحرک، تهویه طبیعی و استفاده از مصالح کمکربن.
- فضای داخلی: تضاد میان سادگی بیرون و غنای درون؛ ترکیبی از آثار هنری، رنگهای جسورانه و بافتهای متنوع که روح جهانی ساکنان را بازتاب میدهد.
در مرکز خانه، گیاهان آزادانه رشد میکنند و گویی ساختمان را به تصرف خود درآوردهاند — نه بهصورت تزئین، بلکه به عنوان بیان استقلال طبیعت در دل معماری.
طبیعت در نقش طراح
در نگاه چِنین، این پروژه صرفاً «سبز» نیست؛ بلکه بیانی است از پذیرش قدرت طبیعت.
بهجای آنکه معمار تلاش کند گیاهان را کنترل کند، به آنها اجازهی رشد و نفوذ میدهد.
این همان نقطهای است که Nakaniwa از مفهوم متداول «آوردن طبیعت به درون» فراتر میرود و به «واگذاری فضا به طبیعت» میرسد.
درسهایی برای معماری امروز
در جهانی که با بحران اقلیم، تخریب زیستگاهها و کاهش تنوع زیستی روبهروست، پروژههایی مانند Nakaniwa تنها طرحهایی زیبا نیستند؛ بلکه بیانیههایی اخلاقیاند.
چنین معماری یادآور چند اصل بنیادین است:
- همزیستی بهجای تسلط: ساختمان نباید بر طبیعت غلبه کند، بلکه باید با آن در توازن باشد.
- معماری چندزیگونه: فضا نهتنها برای انسان، بلکه برای گیاهان و حیوانات نیز طراحی میشود.
- پایداری ذهنی و زیستی: ارتباط مستقیم با عناصر طبیعی، بخشی از سلامت روان و فیزیولوژی انسان است.
- سادهزیستی اقلیمی: استفاده از مصالح بومی، تهویه طبیعی و انرژیهای تجدیدپذیر، دیگر گزینه نیستند — بلکه ضرورتاند.
پایان دنیا یا آغاز معماری جدید؟
تصاویر پساآخرالزمانی The Last of Us شاید در نگاه اول هشداردهنده باشند، اما در لایهای عمیقتر، حامل پیامی مثبتاند:
در غیاب انسان، زمین نفس میکشد.
اگر چنین است، وظیفهی امروز معماران نه بازسازی تمدن گذشته، بلکه طراحی تمدنی است که با زمین همزیست باشد — پیش از آنکه دیر شود.
🔗 منبع اصلی: Architizer – The Last of Us: What Can Architects Learn From the End of the World?
📸 تصاویر: Daniel Joseph Chenin Ltd.
